TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI
BANKALARARASI TAKAS ODALARI MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

II. BÖLÜM
Bankalararası Takas Odaları İşlemleri

Bankalararası Takas Odalarında Bankalarca Muhatap Bankalara Fiziken İbraz Edilen ve Fiziken İbraz Edilmeyen Çeklere İlişkin İşlemler:

Madde 14

A) Bankalarca, muhatap bankalara fiziken ibraz edilen çeklerden;

• a) Elektronik ortamda işlem görmeyen çekler,
• b) Elektronik ortamda işlem gören çekler (3167 sayılı Kanuna ilişkin 2 No.lu Tebliğe göre bastırılmış çekler),

elektronik ortamda işlem yapılmayan takas odaları ile elektronik ortamda işlem yapılan takas odalarında, hesaben tesviye edilmek üzere işleme alınır.

B) Bankalarca, muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen ve 3167 sayılı Kanun'a ilişkin 2 No.lu Tebliğe göre bastırılmış çekler, elektronik ortamda işlem yapılan takas odalarında, hesaben tesviye edilmek üzere işleme alınır.

Elektronik ortamda işlem yapan takas odalarında, bankalarca, muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen çekler için birbirlerine vekalet vererek hesaben tesviye edilmek amacıyla işlem yapacak bankalar, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca hazırlanan protokolü imzalamak suretiyle bu faaliyetlere katılabilirler.

Bankalararası takas odalarında, bankalarca, muhatap bankalara fiziken ibraz edilen, elektronik ortamda işlem görmeyen ve elektronik ortamda işlem gören çekler ile bankalarca, muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen çeklerin hesaben tesviyesi bu Yönetmelik ve Bankalararası Takas Odaları İşlemleri İzahnamesi esaslarına göre yürütülür.

Bir bankanın diğer bir banka lehine düzenlediği şehir dışı çekler takasa kabul edilmez ve bu tür çekler elektronik ortamda da işleme alınmaz.

Bankalararası takas odalarında; hesabın bulunduğu şube dışındaki şubelere bankalarca, muhatap bankalara fiziken ibraz edilen çekler ile fiziken ibraz edilmeyen çekler hesabın bulunduğu bankadan provizyon sorulmak suretiyle işleme alınır.

Günlük İşlemlere İlişkin Esaslar:

Madde 15

Bankalararası takas odalarının çalışma saatleri, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca belirlenir.

Bankalararası takas odalarında, bütün üye banka şubelerinin temsilcileri, belirlenecek saatlerde hazır bulunmak zorundadırlar. Takas toplantısının başlama saatinde bulunmayan temsilciler, o günkü takas işlemine katılamazlar.

A) Elektronik ortamda işlem yapılmayan takas odalarında, her iş günü iki toplantı yapılır. Çekler ilk toplantıda muhatap bankalara fiziki olarak ibraz edilir. İkinci toplantıda tesviye işleminin yanısıra iade edilmesi gereken çekler, ilgili bankalara fiziki olarak teslim edilir.

B) Elektronik ortamda işlem yapılan takas odalarında;

• a) Bilgileri elektronik ortamda işlem gören çekler, aralarında protokol imzalamamış olan muhatap bankalara fiziki olarak ibraz edilir ve bu çekler hesaben tesviye edilmek üzere takas odasındaki merkezi bilgisayarda işleme alınır. Bankalarca, muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen ancak takas odasındaki merkezi bilgisayara elektronik ortamda bilgisi gönderilen bu çeklere ait elektronik çek bilgileri ile fiziken ibraz edilmek üzere getirilen ancak takas odasındaki merkezi bilgisayara elektronik ortamda bilgisi gönderilmeyen çekler, ilgili bankalara iade edilir.
  
  Bir iş gününe ait olup elektronik ortamda çek bilgi transferi yapılan bu tür çekler ile önceki iş gününe ait bilgileri elektronik olarak iade edilen çekler birarada aynı iş günü ilgili bankalara teslim edilir.
• b) Bilgileri elektronik ortamda işlem gören ve bankalar arasında yapılan protokol esaslarına göre fiziken ibraz edilmeyen çekler de hesaben tesviye edilmek üzere takas odasındaki merkezi bilgisayarda işleme alınır.

Bankalararası Takas Odalarında Muhatap Bankalara Fiziken İbraz Edilen Çekler ile Fiziken İbraz Edilmeyen Çeklerin Provizyon ve Tesviye İşlemleri:

Madde 16

A) Elektronik ortamda işlem yapılmayan takas odalarında muhatap bankalara fiziken ibraz edilen çeklerin provizyon işlemleri aynı gün, şehir dışı çeklerin provizyon işlemleri ise en geç ertesi iş günü,

B) Elektronik ortamda işlem yapılan takas odalarında muhatap bankalara fiziken ibraz edilen ve fiziken ibraz edilmeyen şehir içi ve şehir dışı çeklere ilişkin sonuçlandırılarak hesaben tesviye edilir.

Fiziken ibraz edilen ve fiziken ibraz edilmeyen şehir dışı çekler provizyon alınamaması halinde karşılığı olan diğer çekler gibi işlem görür.

Muhatap bankalarca, provizyon alamamaları nedeniyle karşılığı olan çekler gibi işlem gören çekler hakkında ilgili bankalara takas gününde mesai saatleri içinde (saat 17.30'a kadar) yazılı olarak (banka kodu, şube kodu, hesap no, çek no, çek tutarı ve çeki tahsile veren şube adı belirtilerek) bildirimde bulunulur. Bu çeklerin provizyon alındığı tarih itibariyle karşılıksız oldukları veya herhangi bir nedenle ödenmeyeceklerinin tespit edilmesi halinde, işlem tarihinden itibaren en geç 3 iş günü içinde, ilgili bankalara iadesi yapılır ve bedeli de iade edilir.

Bankalararası takas odalarınca, günlük işlemler sonucunda ortaya çıkan ilgili bankaların borç ve alacak bakiyeleri, en seri şekilde Bankalararası Ankara Takas Odası'na intikal ettirilir.

Bankalararası Ankara Takas Odası'nca, işlem cetvellerinin sonuçları birleşik hale getirilerek o gün elde edilen bankalara ait borç ve alacak bakiyeleri, en geç ertesi iş günü saat 12.00'ye kadar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ankara Şubesi nezdindeki hesaplarından tesviye olunur.

Bankalararası Ankara Takas Odası’nda nihai tesviye işlemi sonuçlanıncaya kadar lehdar banka şubeleri tarafından muhatap banka şubelerine verilen çekler, bu banka şubelerinin mülkiyetine dahil olmayıp, nezdlerinde emanet olarak bulunur.

Günlük işlemler sonucunda elde edilen ve Bankalararası Ankara Takas Odası'nca gerçekleştirilen nihai sonuçlar kesin olup, bankaların, yürürlükteki mevzuat gereğince bankacılık işlemleri yapma yetkilerinin kaldırılması, diğer bir bankaya devirlerinin yapılması veya birleştirilmesi, tasfiye olunması ya da 17 nci madde uyarınca çeklerinin takas odalarında işlem görmesinin kısıtlanması halleri dışında hiç bir şekilde bozulamaz.

Disiplin Hükümleri:

Madde 17

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası günlük işlemler sonucu oluşan borçlarını 16 ncı maddede belirtilen zamanda ödemeyen ve böylece hesapların kapatılmasını, işlemlerin sonuçlandırılmasını geciktiren bankaların çeklerini uygun göreceği bir süre için bankalararası takas odalarına kabul etmeme kararı alabilir. Bu şekilde geçici bir süre işlem yapmaları kısıtlanan bankaların çeklerinin gerektiğinde yeniden bankalararası takas odalarında işlem görmesine Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nca karar verilir.

Ayrıca, bu Yönetmelik hükümlerine uymayan veya bankalararası takas odaları ve takas odalarındaki merkezi bilgisayardaki işlemleri olumsuz şekilde etkileyen banka şubeleri ile banka genel müdürlükleri hakkında, Bankalararası Takas Odaları Merkezi Yönetim Kurulu’nca gerekli kararlar alınır ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na bildirilir.

Bankalararası Takas Odaları İşlemleri İzahnamesi:

Madde 18

Bankalararası Takas Odaları Merkezi tarafından tek tip Bankalararası Takas Odaları İşlemleri İzahnamesi hazırlanır.

Yürürlük:

Madde 19

Bu Yönetmelik 3.10.1985 tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme:

Madde 20

Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yürütür.