Perakende Bankacılık ve Şube Otomasyonu
Özcan Özbilge

Türkiye'de 2007 yılsonu itibariyle ticari işletmelerin ve kamu kurumlarının kullandığı masaüstü para sayma ve ayrıştırma makineleri parkının yaklaşık 55,000 ila 60,000 civarında olduğunu tahmin ediyoruz. Bu makine parkının büyük oranda birbiriyle uyumsuz, çok fazla sayıda ve hiç bir standarda uymayan marka ve modellerden oluştuğunu söylemek gerekiyor. Pek çok ticari bankamızın depolarında satış sonrası servis veya spesifikasyon yetersizliği gibi sebeplerle hiç kullanılamadan ıskartaya çıkarılmış makineler bulunmaktadır. Deyim yerindeyse, ülkemiz bir para sayma ve ayrıştırma makinesi mezarlığı halindedir.

Vezne önü para sayma makineleri Türkiye'de uzun yıllar veznedarın işini kolaylaştıran basit masaüstü araçları olarak görüldüler. Bu makinelerin niteliklerine dair etkin bir standart olmadığından, makinelerin tedariği de uzun vadeli perspektiflerle gerçekleşmedi. Bu makineler, ülkemizde bunların üretimini olanaklı kılacak teknolojik altyapı olmasına ve Türkiye pazarının yurtiçinde üretimi rasyonelleştirecek hacme ulaşmış olmasına rağmen günümüzde hala ithal edilmektedir. Pazar birbirleriyle kıyasıya fiyat rekabeti yaşayan, nakit işleme alanında iş süreçlerine ve teknolojiye dair çok fazla öngörü geliştirmemiş, böyle bir perspektif geliştirmeye zorlanmamış ithalatçı firmalar tarafından paylaşılmaktadır.

Oysa para sayma makinelerinin belkemiğini oluşturduğu nakit işleme (cash processing, cash handling), gelişmiş ekonomilerde yüksek düzeyde otomasyona ve yazılım entegrasyonuna geçilmiş bir alandır. Otomasyon sayesinde vezne tasarımları güvenlik önlemlerini görünmezleştiren ve veznedarla müşterisinin ilişkisini kişiye özel kılan şekilde gelişmektedir. Teknolojik açıdan pek çok uygulamada gelişmiş ekonomilerdeki benzerlerini aşmış ve hatta yeniliklerde öncü ve örnek olmaya başlamış Türk bankacılık ve finans sektörünün nakit işleme konusunda olması gereken yerde olduğunu söyleyemeyiz. TCMB'nın ve belli başlı büyük bankalarımızın merkezi veznecilik alanında yapmış oldukları yatırımlar dışında, Türkiye'de özellikle de şubeler seviyesinde otomasyona henüz geçilmemiştir. Nakit dolaşım oranları ülkemize göre çok daha düşük olan Batı Avrupa ülkeleri, şube otomasyonu ve para sayma makineleri entegrasyonu açısından bizden ilerdedir.

Türkiye'de banka çalışanları ve vezne görevlileri para sayma makinelerine tam anlamıyla güven duyamadıklarından, hemen hemen her sayım işleminde gözle denetim de yapmak zorunda kalmakta ve sürekli tedirginlik yaşamaktalar. Sahte para girişi çoğu banka ve finans kurumunda vezne çalışanlarına nakdi ceza, olumsuz performans değerlendirmesi veya ikramiyelerden kesinti olarak yansır. Banka yönetimlerinin sahte para girişini engellemek üzere aldıkları bu türden cezai önlemler veznelerdeki iş sürelerini uzattığından, çalışanların performanslarını ve müşteri memnuniyetini olumsuz yönde etkilemektedir.

Ülke genelinde mevcut para sayma makinesi parkının otomasyona elverişsizliği nedeniyle akıllıca tasarlanmış, sistematik, yaygın ve milli ölçekte bir sahte ve kara para takibi politikasını da kolayca hayata geçirilebilecek bir noktada değiliz.

2005 yılında gerçekleşen eski TL'den YTL'ye geçiş aşamasına hazırlanırken, bankalarımız para sayma makinelerinde ve genel anlamda merkezi vezne altyapılarında göreceli bir yenilemeye gittiler. YTL'ye geçiş süreci ilgili çevrelerde nakit işleme konularına bakışı da değiştirdi. Türk finans sektörüne otomasyon ve yazılım çözümleri sağlayan bir yazılım ve danışmanlık firması olarak, bu alanda genel bir bilinçlilik ve arayış olduğunu sevinerek tespit ediyoruz.

Bununla birlikte hali hazırdaki çalışmaların, genel bir politika ve standartlaşma olmamaması nedeniyle, birbirinden kopuk ve ilerde entegrasyon sıkıntıları yaratacak şekilde yürüdüğünü görüyoruz. İthal edilen yeni nesil para sayma makinelerinde de markadan markaya değişen bağlantı mimarileri ve güncellenmesi zor protokoller kullanılmaktadır.