Her şey dahil, özellikle de karlılık
Özcan Özbilge

Maliyetler düşünüldüğünde Mallorca'nın Antalya karşısında sıkıntılı olması lazım, değil mi?

Kuzey ve Orta Avrupa kentlerinde bahar aylarında turizm acentelerinin camlarını "Her Şey Dahil" tatil paketleri süsler. Antalya ve Bodrum bu vitrinlerde çoğu zaman Costa del Sol ve Mallorca ile çekişir. Eğer İspanya zor bir yıl yaşıyorsa Antalya'nın fiyat seviyesindeki rakibi İbiza olur; Costa del Sol ve Mallorca fiyat rekabetine daha aşağıdan girerler. Dünya Turizm Örgütü'nün rakamlarına baktığımızda, Türkiye'nin misafir girişi sayısında yüzde 20 büyüme yaşadığı 2005 yılında, İspanya'nın da yüzde 6 oranında büyümeyi sürdürebildiğini görüyoruz. (1) İspanyollar bizimle fiyat seviyesinde rekabet etmeyi ve karlı kalmayı nasıl başarıyor?

Şeytan ayrıntıda gizlidir

Bugüne değin tanıtım eksikliklerimizden, Avrupa kamuoyunun önyargılarından ve tüketici alışkanlıklarından, sıcak savaş bölgelerine yakınlığımızdan, Türkiye'nin görüntüsünü etkileyen olumsuz siyasi ve güncel gündemlerden turizm sektörümüzün büyümesini yavaşlatan etmenler olarak çok konuşuldu. Buna karşılık tesislerimizin yeniliği ve doğayla daha uyum içinde tasarlanmış olmaları, başta gıda olmak üzere sarf maddelerinin ve emeğin düşük maliyetinin Türkiye'nin rekabetçiliğinin temel unsurları olduğunu biliyoruz.

Ne var ki Türkiye-İspanya karşılaştırmalarında bugüne kadar çok az irdelenmiş, hatta gündeme dahi gelmemiş olduğunu düşündüğüm bir konu var: Tedarik zinciri otomasyonu ve sarf maddeleri optimizasyonu. (2)

Tatil fiyatları kuşku yok ki pek çok etmenin karmaşık etkileşimi altında oluşuyor; diğer bir deyişle, bu fiyatlar sadece maliyetlere bağlı değil. Hatta turist gönderen ülkelerdeki tur operatörlerinin pazar hakimiyetlerini kullanarak hizmet sunucusu ülkelere istedikleri fiyatları dayattıklarını bile söyleyebiliriz. Turizm işletmecilerimizin biraz da bu nedenle çok ciddi karlılık sorunları yaşadığını biliyoruz.

Sorunlar bize özgü değil

Ama aynı sorunları İspanyollar da yaşamıyor mu? Antalya ile Mallorca'yı birer hizmet noktası olarak düşündüğümüzde, Mallorca'nın hemen hemen tüm maliyet kalemlerinde Antalya karşısında sıkıntı yaşaması gerektiğini kolayca görebiliriz: Eğitimli işgücü iki ila üç katı daha maliyetli, sarf maddeleri de aynı oranda daha pahalı. Üstelik Mallorca tüm sarf maddelerini denizaşırı getirmek zorundayken, Antalya yaklaşık yüz-yüzelli kilometre yarı çaplı bir alandan tüm ihtiyaçlarını karşılayabiliyor. Mallorca Antalya'yla nasıl rekabet ediyor?

Kahveden domatese varana değin bizim henüz hayal dahi etmediğimiz düşüklükteki zayi oranlarını yakalayarak, yani mükemmele yakın bir tedarik zinciri otomasyonu ve sarf malzemesi optimizasyonuyla. İspanyollarla aramızdaki bu mesafe, tedarik zinciri uygulamasını hayata geçirmekle kapanabilecek gibi değil.

İspanyol turizm sektörünün geneline baktığımızda, hizmet noktalarının iki ülkede birbirine benzediğini ama arkada kalan ve hizmetin oluşmasını sağlayan tedarik zincirinin bambaşka bir yapı arzettiğini görürüz.

Bizde henüz ortaya çıkmamış sektör içi roller ve işlevler, sadece yazlık konaklama tesislerine yönelik olmayan standartlaşma ve yüksek iş hacimlerine ulaşmış ara hizmet işletmeleri, İspanyol turizminin arka planını oluşturur. Bütün bu yapı toplu halde ileri seviyede otomasyona geçmiş olduğu için, misafire sunulan İspanyol gaspacho'sundaki (3) domatesin nihai maliyeti, bu girdinin birim fiyatı Türkiye'dekinden çok daha yüksek olmasına rağmen, bizim sunduğumuz çoban salatadaki domatesin nihai maliyetinin altındadır. İspanya bizimle rekabet ederken karlılığını bu şekilde güvence altına alıyor.

Bunu biz de yapabiliriz.

Kaynakça

(1) UNWTO World Tourism Barometer (Dünya Turizm Örgütü'nün Pazar İstihbaratı ve Promosyon Birimi Yayın Organı), Ocak 2006, Cilt 4, Sayı 1

(2) Konuyu İspanya odaklı ele almamın iki nedeni var: Birincisi, turizmde tedarik zinciri otomasyonunda İspanya'nın dünyadaki en ileri ülkelerden biri olması; İkincisi Türkiye'yle doğrudan rekabeti ciddiye almaları.

İspanyol turizm sektöründe Türkiye enine boyuna tartışılan ve özellikle tesislerin yenilenmesinde örnek alınan bir ülke. Buna karşılık Yunanistan'dan söz etme gereği duymuyorum, zira Yunanlılar hem tedarik zinciri otomasyonunda yol almış değil, hem de Türkiye ile rekabet konusunda ciddi ve yaratıcı yaklaşımlardan uzaklar; rekabeti hala yüzeysel bir ayak oyunu ve kurnazlık yarışı zannediyorlar. Bu da zaten Türkiye'nin turizmde neden Yunanistan'ın bileğini çoktan bükebilmiş olduğunu, ama İspanya'yı geride bırakabilmesi için neden daha uzun yıllar çok çalışmak zorunda olduğunu gösteriyor.

(3) Gaspacho: Domatesle yapılan harika bir soğuk çorba. Tarifini veremiyorum ama içmeye bayılırım.