Para Sayma Makinenizi Tanıyor musunuz ?
Bülent Göven

Dünyada tüketime dayalı mevcut ekonomik trendin yarattığı sıkıntılar günümüzde hemen her türlü talep sahibini etkiliyor. Tüketim çılgınlığı adıyla özetlenen bu durum özellikle Türkiye gibi ekonomisi dar ve nispeten güçsüz ülkeler için daha büyük problemler yaratıyor. Talep sahibi ister bireyler olsun, ister kamu ya da özel kuruluşlar, satın alma süreçlerinde açıkçası ve maalesef çok da bilinçli davranılmıyor.

Elbette günümüz teknolojisinin tüm nimetlerinden işimizi kolaylaştırmak adına yararlanabiliriz, buna kimsenin itirazı olamaz. Ama bir ürünü satın almadan önce gerçekte ihtiyacımızın ne olduğunu ve bu ihtiyacı karşılamak için gerekli özelliklerin neler olduğunu bilmemiz gerekiyor. Örneğin cep telefonunuzu benim gibi sadece konuşmak için kullanıyorsanız; hafif, şık ve pil ömrü uzun bir telefonu seçmeniz yeterlidir. Aynı ihtiyaç için, yüksek çözünürlüklü bir kamerası olan, halihazırda java yazımları yüklenmiş ya da word editörü destekli bir telefon tercih ediyorsanız, kullanmadığınız bir çok özellik için gereksiz maliyete katlanmayı kabul ediyorsunuz demektir. Tabii bu maliyete katlanmayı göze alıyorsanız kolaylıklarından yararlanmanın bir yolunu da bulabilirsiniz. Tamamen seçim meselesi.

Bu cep telefonu örneği bireysel satınalma sürecinin sorgulanması için sıkça verilen bir örnektir. Ama benzer örneklerin kurumsal satın alma süreçlerinde de bulunduğunu, bir yıla yakın zamandır üzerinde çalıştığımız CiT sektörünü incelediğimizde de görebiliyoruz. Bunun için verebileceğimiz en basit ve en çok karşılaşılan örnek ise para sayma makineleri.

Para sayma makineleri temel olarak büyük miktarlardaki paraların sayılmasını kolaylaştırmak için üretildi ilk kez. Farklı küpürdeki paraların ayrıştırılmasını sağlayan türden makineler de elle yapılan bu işlemin de kolay ve hatasız yapılabilmesine imkan verdi. Sahte-gerçek ayrımı yapan makinelerin geliştirilmesi kronolojide eş zamanlı olarak yer aldı. Daha sonra bu özelliklere seri numarası okuyabilme, ürettiği tüm bilgileri basabilme, seri porttan bilgisayarlara bilgi aktarabilme gibi pek çok özellik eklendi. Günümüzde öncü para sayma makinesi üreticileri artık saydığı parayı kendi kilitli kasalarınsa saklayabilen, bu paralarla ilgili bilgileri internet bağlantısı aracılığı ile bankalara, finans kuruluşlarına gönderebilen, ötesi otomatik olarak müşteri hesaplarına yansıtabilen harika özelliklere sahipler.

Ülkemizde de bankalar, CiT şirketleri, finansman kuruluşları, kamu kurumları vb. pek çok kurum para sayma makinelerini süreçlerin hızlandırılması ve güvenliğin artırılması için aktif olarak kullanıyorlar. Ama ne yazık ki para sayma makineleri da yukarıda verdiğim cep telefonu örneğinde olduğu gibi kullanılanmayan pek çok özelliğe sahip. Bu özelliklerin hiç kullanılmamasına rağmen katlanılan maliyetleri hiç de azımsanmayacak yükler getiriyor.

Tabii senaryonun bir de ikinci boyutu var. Konunun daha net anlaşılabilmesi için cep telefonu örneğinden devam edelim. Bugün markası, modeli ne olursa olsun hemen her cep telefonu neredeyse standard sayılabilecek şekilde bazı temel işlevsel özellikleri destekliyor. Telefon defteri mesela. Cep telefonu bize böyle bir kolaylık sunmuşken yüzlerce telefon numarasını ezberde tutmanın ya da bir telefon defteri taşımanın çok da mantığı yok açıkçası.

Benzer bir durum para sayma makineleri için de söz konusu. Bugün bu makinelerin hep biri seri numarası bilgisini üretmiyor ya da fiziksel tasarım farklılıkları nedeniyle farklı küpürleri ayrıştırmıyor. Ama buna karşılık olarak her marka ve modelden makine nerdeyse standard bir şekilde ürettiği tüm bilgileri dış ortamlarla paylaşabiliyor. Bu bir USB yazıcı ile olabildiği gibi RS232 portu ile tüm üretilen bilgilerin bilgisayar ortamına aktarılması ile de olabiliyor.

Türkiye'de hala paramıza dokumak istiyoruz. Dünyanın hiç bir yerinde olmadığı kadar yüksek bir nakit dolaşımı var halen ülkemizde. Bu tamamen kültürel yaklaşımla ilintili bir durum ve açıkçası akşamdan sabaha değişecek bir alışkanlık da değil. Bu durumda paranın sayılması, ayrıştırılması, gruplanması ve işlenmesi gibi başat CiT süreçlerinin uzun bir süre daha önemini koruyacağını söylemek için kahin olmak gerekmiyor. Tüm bu koşullar altında temel CiT süreçlerinin hem kolaylaştırılması hem de hızlandırılması için elimizdeki tüm nimetlerden yararlanmak gerekiyor. Kullandığımız para sayma makinelerinin barındırdığı özelliklerden yararlanmamak, en azından prensip olarak, cep telefonunun, telefon defteri özelliğini kullanmamaktan çok da farklı görünmüyor.

Sonuç olarak gözden kaçmaması gereken iki temel nokta var. Birincisi kullanmayacağımız özellikler için herhangi bir maliyetin altına girmemek gerek. O yüzden bir para sayma makinesi alırken aslında neye ihtiyacımız olduğunu, hangi özelliklere sahip bir makinenin bu gereksinimlere cevap vereceğini iyice araştırıp buna göre karar vermemiz gerekiyor.

İkincisi ise özellikle nakit dolaşmının çok yüksek olduğu ülkemizde CiT süreçlerinin otomasyona geçirilerek hem basitleştirilmesi hem de hızlandırılması sağlanabilmelidir. Bunu yapmak, standart para sayma makinelerinin özellikleri göz önüne alındığında yeni bir donanım maliyeti gerektirmeyecektir. Ayrıca otomasyon sayesinde süreçlerin takibi ve yönetimi kolaylaşırken, süreç performansı da gözle görülür oranda iyileştiririlmiş olacaktır.