İş Zekası Veri Madenciliğine Karşı
Bülent Göven

Bazı teknolojiler ömrünü bitirmeden atıl hale geliyor. Araç telefonları örneğin. Ortalama kullanım ömrü on yıl olan araç telefonları bu süreyi tamamlayamadan işe yaramaz hale geldiler Çünkü piyasaya cep telefonları girdi ve araç telefonları varoluş amacını yitirdi. Zaman yol aldıkça daha önce üretilmiş teknolojiler artan bir eskime ivmesi ile "çöp"e gider oldu.

Veri madenciliğinin de (datamining) buna benzer bir yaşam sürecinin son demlerinde olduğunu söyleyebiliriz. Oysa bundan çok değil sadece yedi - sekiz yıl önce devrim niteliğiyle ortaya çıkmıştı. Veritabanı teknolojileri üreten hemen her yazılım firması fark yaratabilmek adına asıl işlerinin kısmen dışına çıkarak veriyi depolamak, boyutlandırmak, analiz etmek, konsolidasyonu sağlamak ve veriden üretilmiş bilginin raporlanabilmesi için değişik araçlar üretme yarışına giriştiler. Bunu yapmaktaki asıl amaç, elde tutulan ve sadece operasyonel anlamda kullanılan verinin işlenerek anlamlı hale getirilmesi yolunda veritabanı müşterisine kolaylık sağlamaktı.

Veri madenciliği, müşterilerin bireysel olarak alışkanlıklarını, ilgi alanlarını, pazar beklentilerini gün ışığına çıkarmakla kalmayıp bireyselliğin de ötesinde; müşteriler arasındaki benzer özellikleri (customer profile) ortaya koyup mevcut alışveriş alışkanlıklarının yanısıra potansiyel pazarları da belirleyip buna göre hareket etmeyi hedeflemiştir. CRM (Customer Relationship Management) uygulamalarının tamamı u düşünce doğrultusunda geliştirilmiştir. Kurumun amacına göre geliştirilen ürün profili, pazar profili, bölge profili vb. çalışmaları da benzer adımları içerir.

Veri madenciliği, yukarıda kısaca özetlendiği gibi, zaman içinde üretilen verinin işlenmesi ve bilgiye dönüştürülmesidir. Ama artık pazar ve rekabet şartları gözönüne alındığında verinin birikmesini beklemek bile zamanın en değerli kaynak olduğu düşünüldüğünde oldukça yüksek bir maliyettir. Bu maliyet veri madenciliği için çanların çalması anlamını taşır.

Bu noktada veri madenciliği kasabanın güzel kadını için yapılan düelloda iş zekasına karşı kaybetmiş görünüyor. Bir başka deyişle iş zekası veri madenciliğini kendi içinde asimile ederek ufkunu değiştiriyor. Çünkü iş zekası uygulamaları veri oluşana kadar beklemek yerine kendi verisini en hızlı biçimde oluşturmanın yollarını arıyor. Çünkü pazarlama sektörü resmi yeniden çiziyor.

Müşteri Odaklılık

Bugün pazarlama (marketing) sektörü müşterinin ne istediğini anlayıp ona çözüm üretmeye çalışmanın çok ilerisinde. Sektör artık müşterinin neye ihtiyacı olduğunu ondan önce anlayıp; onu neden buna ihtiyacı olduğuna ikna etmeye çalışıyor. Müşteri odaklı olmak artık bu şekilde ifade ediliyor.

Şu durumda uygulanan bir pazarlama stratejisi – ya da alınan bir karar – bir kurum için başarılı olabilirken bir diğeri için başarısızlığa yol açabiliyor. Artık her bir müşteri için farklı çözüm önerileri sunuluyor. Bunu başarabilmek için de müşterinin neyi istediğini tam olarak belki ondan da çok, ondan da önce kavrayabilmek gerekiyor.

Müşteriyi Anlamak

Bu sürecin en kritik aşamalarından biri, belki de ilki, müşterinin aslında tam olarak neye ihtiyacı olduğunu anlayabilmekten geçiyor. Operasyonel süreci anlarken detaylara boğulmak muhtemelen gerçekleşecek bir durumdur. Bu noktada müşterinin anlattığı detay süreçleri iyice anlamak gerekmekle birlikte yine de büyük resmi kaybetmemek gerekiyor. Müşterinin artık rutine binmiş olan sistemini sorgulaması ve iyileştirme çalışması içine girmesini beklemek safdillikten ibarettir. Sürecin daha bu aşamasında sistemin üzerinde çalışacağı standartların belirlenmesi gerekir. Bu standartlar nihai istekleri karşıladığı sürece müşteri öğretilebilir ve ikna edilebilir. Sistemin iyileştirilmesi ve performansın artırılması tamamen proje geliştiren kişilerin işidir.

Aslında Bir Yazılım Niye Var ?

Bir yazılım hangi süreci yönetmek için geliştirilmiş olursa olsun nihai olarak erişilmek istenen bir nokta vardır: işleri kolaylaştırmak, süreçleri basitleştirmek, insan müdahalesini azaltmak, dolayısıyla hataları azaltıp toplam performansı artırmak ve bu performansı da ölçülebilir değerler ile ifade edebilmek. Bu noktadan sonra kurumu rakiplerinin önüne geçirecek farkı yaratan sratejik kararlar için gerekli bilgileri üretmek gerekiyor. Üzerine iş zekası uygulaması geliştirilecek bir yazılım için gerçek hedef bu son cümlede gizli.

Analiz Süreci

İş zekası projelerinin en önemli aşaması analiz sürecidir, her yazılım projesinde olduğu gibi. Ancak bir iş zekası uygulamasının, veri madenciliği uygulamalarında olduğu gibi, yazılım geliştirme sürecinde uygulama geliştirme katmanı olarak en son aşamada yer aldığını düşünmek hata olur. Burada dikkat edilmesi gereken unsur, müşteriyle yapılacak analiz çalışmaları esnasında nihai noktanın iş zekası uygulaması olduğunu gözardı etmemektir. Operasyonel süreci anlarken ve sistemin altyapısı oluşturulurken varılmak istenen nokta sürekli büyük resmin bir köşesinde durmalıdır. Çünkü kurumun fark yaratmasını sağlayacak gerçek etmen karar vermemizi kolaylaştıracak bilgiyi üreten iş zekası uygulamasıdır.

Operasyonel süreçlerin belirlenmesi esnasında hali hazırda varolan süreçleri çok iyi kavramak gerekmektedir. Öyle ki pek çok zaman müşterinin göremediği ihtiyaçları daha bu aşamada görüp anlayabilmek çok önemli bir başarı göstergesidir. Buradaki en büyük avantaj günlük iş akışları arasında boğulan müşterinin kendisi gibi detaylarla uğraşmak yerine büyük resmi görebilme şansıdır. Çünkü tüm sisteme daha tepeden bakma şansı vardır.